Depreme Dayanıklı Ev Nasıl Yapılır? TBDY 2018'e Göre Adım Adım

Depreme dayanıklılık neye bağlıdır?

Bir binanın depremde nasıl davranacağını dört şey belirler: zeminin özellikleri, taşıyıcı sistemin tasarımı, kullanılan malzemenin kalitesi ve uygulamanın projeye uygunluğu. Bu dördünden biri zayıfsa diğerleri tek başına telafi edemez.

Örneğin çok iyi hesaplanmış bir proje, sahada donatı eksik bağlanırsa kâğıt üzerinde kalır. En kaliteli beton bile, zemine uygun olmayan bir temel tipiyle kullanıldığında beklenen performansı veremez. Bu yüzden depreme dayanıklılık bir "ürün" değil, bir süreçtir.

Adım 1: Parselin deprem tehlikesini öğrenin

Türkiye'de 2019'dan bu yana deprem tasarımı, eski "deprem bölgesi" numaraları yerine parsel koordinatına göre belirlenen tehlike değerleriyle yapılır. Bu değerler AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritaları interaktif uygulamasından, arsanın koordinatı girilerek görülebilir.

Bilecik, Marmara Bölgesi'nin deprem açısından aktif kesimlerine yakın bir ildir. Bu nedenle küçük bir müstakil ev için bile tasarımın parsele özel değerlerle yapılması bir tercih değil, zorunluluktur.

Adım 2: Zemin etüdü yaptırın

Zemin etüdü, sondaj ve laboratuvar deneyleriyle zeminin taşıma gücünü, yeraltı suyunu ve zemin sınıfını ortaya koyar. Statik proje bu rapora göre şekillenir; temel tipi (radye, mütemadi, tekil) ve gerekirse zemin iyileştirmesi bu rapordan çıkar.

Komşu parselde sorun olmaması sizin parselinizin de güvenli olduğu anlamına gelmez; zemin koşulları kısa mesafede değişebilir. Zemin etüdü raporunun bir nüshasının mutlaka sizde olmasını isteyin.

Adım 3: TBDY 2018'e uygun statik proje

Statik proje, yapının taşıyıcı sistemini (kolon, kiriş, perde, döşeme, temel) deprem yüklerine göre boyutlandırır. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018, 1 Ocak 2019'dan itibaren yürürlüktedir ve yeni binaların tasarımında esas alınır.

İyi bir statik projenin işaretleri: düzenli ve simetrik bir taşıyıcı sistem, kat planlarında kolonların üst üste gelmesi, yumuşak kat (zemin katta duvarsız, geniş açıklıklar) ve kısa kolon gibi düzensizliklerden kaçınılması ve gerekli yerlerde betonarme perdeler. Mimari tasarım ile statik tasarımın birlikte, en baştan yapılması bu yüzden önemlidir.

Adım 4: Doğru malzeme: beton ve çelik

TBDY 2018'e göre deprem etkisi altındaki betonarme binalarda en az C25 sınıfı beton kullanılır; nervürlü donatı çeliği olarak B420C veya B500C kullanılır. Pratikte birçok projede C30 tercih edilmektedir. Beton mutlaka hazır beton tesisinden, sınıfı irsaliyede yazılı olarak gelmelidir; sahada elle karılan beton taşıyıcı sistemde kullanılmamalıdır.

Betona şantiyede su eklemek, işlenebilirliği artırır ama dayanımı düşürür ve kesinlikle yapılmamalıdır. Her dökümde numune alınması ve 28 günlük dayanım sonuçlarının dosyaya girmesi, kullanılan betonun gerçekten projedeki sınıfta olduğunun tek nesnel kanıtıdır.

Adım 5: Donatı detayları ve işçilik

Depremde binayı ayakta tutan şeylerden biri, kolon ve kirişlerin uç bölgelerindeki sık etriyeler ve doğru kanca detaylarıdır. Etriye uçlarının 135 derece kancalı olması, bindirme boylarının projeye uygun olması ve paspayının korunması, kâğıt üzerinde basit ama sahada titizlik isteyen detaylardır.

• Kolon-kiriş birleşim bölgelerinde etriyeler projedeki sıklıkta mı?
• Etriye kancaları 135 derece kıvrılmış mı?
• Paspayı takozları konmuş, donatı kalıba değmiyor mu?
• Bindirme boyları ve ek yerleri projeye uygun mu?
• Döküm öncesi donatı yapı denetim tarafından kontrol edilip tutanağa bağlandı mı?

Adım 6: Yapı denetimi ve belgeler

Türkiye'de ruhsatlı her yapı, bağımsız bir yapı denetim kuruluşunun kontrolünde inşa edilir. Denetim firması temel, her kat döşemesi ve çatı gibi kritik aşamalarda donatıyı kontrol eder, beton numunelerini takip eder ve süreci raporlar.

İş sahibi olarak teslimde şu belgelerin dosyanızda olmasını isteyin: zemin etüdü raporu, onaylı statik proje, beton irsaliyeleri ve dayanım raporları, donatı kontrol tutanakları ve yapı kullanma izin belgesi (iskân). Bu dosya, evi satarken veya ileride tadilat yaparken de en değerli kaynağınızdır.

Sık yapılan hatalar

Depremde hasar gören binaların incelemelerinde tekrar tekrar karşılaşılan hatalar, çoğunlukla tasarım değil uygulama ve sonradan yapılan müdahalelerle ilgilidir.

• Dükkân veya salon genişletmek için sonradan kolon/perde kesmek ya da duvar kaldırmak
• Projede olmayan kat veya çatı katı eklemek
• Zemin etüdü yapmadan "komşu gibi" temel atmak
• Betona sahada su eklemek, numune almadan döküm yapmak
• Donatı kontrolü yapılmadan beton dökmek

Bilecik'te nasıl çalışıyoruz?

Erol Yapı & Uludağ İnşaat olarak her projede parsele özel zemin etüdü, TBDY 2018'e göre hazırlanmış statik proje, hazır beton ve her dökümde numune ile çalışıyoruz. Donatı, beton dökülmeden önce yapı denetim kontrolünden geçer ve bu kayıtlar teslim dosyasında iş sahibine verilir.

Mevcut binanızın durumundan endişe ediyorsanız kentsel dönüşüm sürecini, yeni bir ev planlıyorsanız konut ve villa inşaatı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.